Thước đo của phát triển không chỉ là tăng trưởng về kinh tế, mà là chất lượng sống và khi con cháu muốn trở về, chứ không chỉ nhớ nguồn.
Tôi vừa đọc một bài viết trên Facebook kể về trải nghiệm của một cô gái trẻ sinh ra và lớn lên ở Mỹ sau chuyến về thăm Việt Nam cùng mẹ. Đọc xong, tôi không giận, không sốc — mà lặng người. Trong câu chuyện đó, tôi thấy con mình, thấy những câu hỏi mà chính tôi từng tránh né. Tiếng vọng ấy khiến bất kỳ phụ huynh nào cũng phải suy ngẫm.
Trật tự công cộng và trải nghiệm xã hội
Cô gái không chê Việt Nam nghèo. Em chỉ ngạc nhiên khi thấy rác đầy nơi công cộng, khi mỗi lần qua đường là một lần căng thẳng, và khi sân bay — bộ mặt của quốc gia — lại vận hành thiếu trật tự: không hàng lối, không hướng dẫn rõ ràng, và tinh thần phục vụ chưa đồng bộ.
Điều đáng lưu ý là em so sánh Việt Nam với Nhật, Hàn, Thái — những quốc gia từng nghèo, từng chiến tranh, từng hỗn loạn. Bài học từ so sánh này không phải là “mình nghèo nên chịu” mà là cách một xã hội được tổ chức và tôn trọng luật lệ quyết định trải nghiệm của người dân và du khách. Khi trật tự công cộng yếu, không gian chung trở nên hỗn loạn, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống và hình ảnh quốc gia.
Phát triển đồng bộ và ưu tiên lợi ích chung
Bài viết cũng nhắc tới sự phát triển đô thị: nhiều chung cư cao cấp, biệt thự mọc lên, nhưng đường sá và phương tiện công cộng chưa theo kịp nhu cầu. Phát triển nhanh về nhà ở mà chưa đồng bộ hạ tầng và dịch vụ công là thách thức lớn với chất lượng sống.
Một xã hội văn minh không đo bằng số nhà sang, mà bằng việc đường đi trước nhà, giao thông công cộng đi trước xe cá nhân, lợi ích chung đi trước lợi ích cá nhân. Khi thứ tự này đảo ngược, người dân và thế hệ trẻ sẽ phải trả giá — không chỉ bằng ùn tắc hay tai nạn, mà bằng khó khăn trong tiếp cận dịch vụ, trải nghiệm hàng ngày, và niềm tin xã hội.
Vai trò người trẻ và không gian tham gia
Cô bé nhận xét rằng giới trẻ Việt Nam còn thụ động. Nhận xét này không hoàn toàn chính xác, nhưng nó phản ánh một vấn đề: một xã hội không khuyến khích phản biện, không trao quyền tham gia cho người trẻ, sẽ khó mong họ chủ động với tương lai chung.
Chi tiết khiến tôi trăn trở là khi cô bé đi thăm mộ người thân và không có được vài phút yên tĩnh để cầu nguyện. Ngay cả ở nơi linh thiêng, ranh giới giữa riêng và chung cũng chưa được tôn trọng. Đây là tín hiệu quan trọng về văn hóa tôn trọng không gian chung và cá nhân, yếu tố quyết định chất lượng cuộc sống và mối quan hệ giữa công dân với nhau.
Không phải vì Việt Nam nghèo mà xã hội như vậy, mà vì cách chúng ta sống với nhau, tổ chức không gian và quản trị xã hội, nên phát triển vẫn còn thách thức.
Khi con tôi trở lại Việt Nam và nói: “Papa, con muốn ở đây”, đó sẽ là dấu hiệu rõ ràng nhất: đất nước này đã thực sự phát triển bền vững — không chỉ bằng vật chất, mà bằng văn minh, trật tự và niềm tin xã hội.
Vũ Đức Khanh
***
Dưới đây là nguyên văn bài viết trên Facebook.
NHỮNG ĐIỀU CON GÁI TÔI NHẬN RA SAU CHUYẾN VỀ THĂM VIỆT NAM
(Góc nhìn của con gái sinh ra ở Mỹ, tôi chỉ viết lại lời con)
Tôi đưa con gái về Việt Nam như món quà tặng con sau khi tốt nghiệp và muốn con tìm về cội nguồn.
Trước đó, tôi cho con trải nghiệm Nhật, Hàn Quốc và Thái Lan để biết thế giới vận hành như thế nào.
Và đây là những điều con gái tôi nói với tôi…
Mộc mạc, thật lòng, nhưng khiến tôi suy nghĩ rất nhiều.
1. Mẹ ơi… Việt Nam đẹp lắm, nhưng rác nhiều quá. Bãi biển có rác, công viên có rác, đường phố có rác, khu du lịch cũng có rác.
2. Mẹ… mỗi lần con qua đường con thấy sợ thật sự. Xe chạy ẩu, leo lề, vượt đèn đỏ, tiếng còi liên tục, người đi bộ không có lối riêng, đường gập ghềnh, ngập lụt sau mưa.
3. Mẹ… Sài Gòn chặt chém nhiều quá.
Taxi nhảy giá khi biết mình là khách nước ngoài, quán xá nhìn khách để tính tiền, du khách bước xuống là bị chèo kéo.
4. Mẹ… sân bay Việt Nam làm con thất vọng nhất.
Mẹ, sao sân bay lại nhào nhao, không hàng lối gì vậy?
Ai đứng đâu cũng được, ai chen cũng được, không ai hướng dẫn rõ. Không có trật tự nên ai cũng bực mình. Con thấy du khách nước ngoài la ó vì chờ quá lâu.
Nhiều nhân viên check-in lướt điện thoại.
Nhân viên hải quan cúi đầu xem màn hình riêng.
Nhân viên an ninh cũng bận bấm điện thoại, sắc mặt hầm hầm không nở được nụ cười.
Nhiều người làm việc trong tâm thế chán nản, không quan tâm du khách.
Một sân bay đại diện cho hình ảnh quốc gia… mà sân bay Việt Nam làm việc như cái chợ.
Ở Thái, Hàn, Nhật:
Không nhân viên nào dùng điện thoại khi đang phục vụ– hàng lối rõ ràng – mọi thứ nhanh gọn– nụ cười luôn có– du khách cảm thấy được tôn trọng.
Ấn tượng đầu tiên và cuối cùng quan trọng lắm mẹ… Việt Nam cần chỉnh lại sân bay để đẹp lòng du khách.
5. Mẹ… giới trẻ Việt Nam còn quá thụ động
Tương lai thuộc về người trẻ… mà người trẻ không quan tâm thì đất nước đứng yên.
6. Mẹ… Việt Nam xây quá nhiều nhà cho người giàu, mà đường sá thì không theo kịp.
Con thấy Việt Nam có quá nhiều căn hộ cao cấp, biệt thự, nhà sang…nhưng đường thì nhỏ, tắc, xe nhiều, giao thông nguy hiểm. Sao lại xây cái không cần trước, mà chưa làm cái cần cho tất cả mọi người?
Mẹ, một đất nước văn minh là nơi giao thông phải đi trước nhà cửa, và phương tiện công cộng phải đi trước xe cá nhân.
7. Mẹ ơi, Việt Nam thiếu phương tiện công cộng trầm trọng.
Con từng đi: tàu điện ở Nhật, subway ở Hàn Quốc, skytrain ở Thái Lan, metro và bus ở Mỹ.
8. Mẹ, xây nhà sang không sai… nhưng phải xây điều người dân cần trước.
Việt Nam không sai khi muốn phát triển.
Không sai khi muốn xây đẹp. Không sai khi muốn hiện đại như nước khác. Nhưng phát triển phải đồng bộ. Đường phải đi trước nhà. Giao thông phải đi trước xe hơi. Phương tiện công cộng phải đi trước nhu cầu cá nhân.
9. Mẹ… con buồn nhất là lúc đi thăm mộ mà không được riêng tư.
Khi mình đi thăm mộ người thân, con muốn có vài phút yên tĩnh để con cầu nguyện… nhưng con không thể. Nhiều người đứng bao quanh. Có nhiều người liên tục xin tiền.
Mẹ, tại sao ở nơi linh thiêng như vậy người ta cũng không biết tôn trọng.
Tôi chỉ biết nói với con:
ĐÓ LÀ LÝ DO ĐẤT NƯỚC VIỆT NAM VẪN CÒN NGHÈO ĐÓ CON.
*****
Nguồn: Facebooker Tai Tran
