Báo Tin Tức của Thông Tấn Xã Việt Nam gần đây có đưa tin “Đại hội XIV của Đảng: Học giả Mỹ đánh giá Đại hội mở ra một kỷ nguyên phát triển mới”. Cụ thể, nhân Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam, Giáo sư Nguyễn Thị Liên Hằng, Giám đốc Viện Nghiên cứu Đông Á Weatherhead (Đại học Columbia, Mỹ), đã chia sẻ những đánh giá về vai trò lãnh đạo của Đảng cũng như ý nghĩa đặc biệt quan trọng của kỳ đại hội này đối với tiến trình phát triển đất nước. (1)
Trao đổi với phóng viên TTXVN tại New York, Giáo sư Liên Hằng cho biết với tư cách là một nhà sử học chuyên nghiên cứu về Việt Nam, bà tin rằng đất nước đang bước vào một giai đoạn lịch sử quan trọng, với sự lãnh đạo hiệu quả và mang tính đột phá của Đảng.
Giáo sư Liên Hằng tin Việt Nam đang vào “giai đoạn lịch sử quan trọng”, khen lãnh đạo “hiệu quả, mang tính đột phá”, gọi cải cách gần đây là “phép màu Việt Nam”, và kỳ vọng Đại hội XIV sẽ mở ra “một kỷ nguyên phát triển mới”.
Tôi có thể sai lầm, nhưng trong ba bài báo đưa tin về cuộc phỏng vấn nầy, Giáo sư Liên Hằng không nhắc gì về những thách thức mà đất nước phải đối mặt trong tình hình địa chính phức tạp hiện nay, bên cạnh những ý kiến tích cực của bà về Đảng và Đại hội XIV. (2, 3)
Tôi đã đọc kỹ các bài đưa tin về cuộc phỏng vấn, với mong muốn tìm thấy một cái nhìn cân bằng trong việc đánh giá Hội nghị XIV, như thường thấy trong các cuộc trao đổi học thuật, nhưng những quan điểm được thể hiện trong cuộc phỏng vấn lại hoàn toàn phiến diện.
Theo tôi nghĩ, những lời tán dương từ một chuyên gia bên ngoài như vậy góp phần bao bọc quyền lực bằng ngôn ngữ hoa mỹ và giúp bình thường hóa hình ảnh tự thân của quyền lực, trong khi không xem xét liệu phúc lợi của người dân có đích thực được cải thiện không.
Trong bài phỏng vấn, Giáo sư Liên Hằng đề cao các nghị quyết quan trọng do Bộ Chính trị ban hành gần đây, trong đó có Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới; Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; và Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân.
Nhưng nhìn tổng thể, bốn nghị quyết này đặt phúc lợi người dân như một mục tiêu quan trọng, nhưng chưa thực sự đặt lên trên các mục tiêu phát triển – mà đúng hơn là coi phúc lợi người dân vàphát triển kinh tế như hai mục tiêu song hành, phụ thuộc lẫn nhau.
Nghị quyết 57 (Khoa học-Công nghệ-Chuyển đổi số): Mục tiêu chính là kinh tế số chiếm 30% GDP đến năm 2030 và Việt Nam thuộc nhóm 30 nước dẫn đầu thế giới về đổi mới sáng tạo đến năm 2045. Tuy nghị quyết nhấn mạnh ứng dụng vào “mọi lĩnh vực đời sống”, nhưng trọng tâm vẫn là tăng năng suất, GDP, và năng lực cạnh tranh quốc gia.
Nghị quyết 59 (Hội nhập quốc tế): Mặc dù có đề cập “không ngừng cải thiện toàn diện đời sống nhân dân, vì hạnh phúc của Nhân dân”, nhưng mục tiêu cốt lõi vẫn là tranh thủ tối đa nguồn lực bên ngoài để xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, phát triển nhanh và bền vững. Phúc lợi người dân được nhìn nhận như kết quả của hội nhập thành công, chứ không phải là tiêu chí hàng đầu để đo lường thành công của hội nhập.
Nghị quyết 66 (Xây dựng và thi hành pháp luật): Được coi là “đột phá của đột phá”, nghị quyết này nhấn mạnh pháp luật phải phục vụ lợi ích chung của quốc gia và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp. Tuy nhiên, cách diễn đạt “quyền, lợi ích hợp pháp” cho thấy pháp luật vẫn đóng vai trò công cụ điều tiết để phục vụ phát triển, hơn là bảo vệ phúc lợi người dân như một quyền tối thượng.
Nghị quyết 68 (Kinh tế tư nhân): Đây có lẽ là nghị quyết rõ ràng nhất về mối quan hệ giữa phát triển và phúc lợi. Mục tiêu là kinh tế tư nhân tạo việc làm cho 84-85% lao động, điều này trực tiếp ảnh hưởng đến đời sống người dân. Nhưng logic vẫn là: phát triển kinh tế tư nhân sẽ tạo việc làm và góp phần cải thiện đời sống, chứ không phải xuất phát từ phúc lợi người dân để thiết kế chính sách.
Cả 4 nghị quyết đều thể hiện tư duy “tăng trưởng kinh tế trước tiên” với niềm tin một cách duy ý chí rằng phát triển kinh tế mạnh sẽ tự động mang lại phúc lợi cho người dân – đây là quan điểm “lan tỏa từ trên xuống”. Phúc lợi người dân được đề cập nhiều, nhưng chủ yếu như “mục tiêu cuối cùng” hoặc “kết quả mong đợi”, chứ chưa phải là trọng tâm đo lường hay nguyên tắc chỉ đạo cao nhất.
Nếu thực sự đặt phúc lợi người dân lên trên, các nghị quyết cần có các chỉ số rõ ràng hơn về: thu nhập thực tế, chất lượng cuộc sống, tiếp cận dịch vụ công, bình đẳng xã hội – và cam kết rằng không hy sinh các chỉ số này để đổi lấy tăng trưởng GDP.
Theo tôi nghĩ, vấn đề không phải là các nghị quyết này thiếu thiện chí hay không có mục tiêu tốt đẹp. Vấn đề nằm ở chỗ chúng ta đang áp dụng một mô hình phát triển đã được thế giới chứng minh là có nhiều hạn chế: tin rằng tăng trưởng kinh tế sẽ tự động “lan tỏa” xuống để cải thiện đời sống mọi người.
Thực tế cho thấy tăng trưởng GDP cao không tất yếu dẫn đến phân phối công bằng, giảm nghèo bền vững, hay nâng cao chất lượng cuộc sống toàn diện. Lấy vị dụ như Trung Quốc, nước nầy đã đạt được tăng trưởng ấn tượng nhưng vẫn đối mặt với bất bình đẳng gia tăng, suy thoái môi trường, và căng thẳng xã hội. Nếu không đặt phúc lợi người dân làm tiêu chí đo lường và điều chỉnh chính sách ngay từ đầu, chúng ta có nguy cơ tạo ra một nền kinh tế phát triển mà lợi ích chủ yếu tập trung vào một nhóm nhỏ.
Điều đáng lo ngại hơn là khi những lời tán dương thiếu cân bằng từ các học giả – dù họ có danh tiếng đến đâu – góp phần tạo ra một bức tranh quá lạc quan, che mờ những thách thức thực sự. Trong bối cảnh địa chính trị phức tạp, cạnh tranh chiến lược gay gắt, và áp lực chuyển đổi kinh tế, Việt Nam cần những phân tích trung thực, chỉ ra cả điểm mạnh lẫn điểm yếu, để có thể điều chỉnh hướng đi một cách kịp thời. Việc bao bọc quyền lực bằng ngôn ngữ hoa mỹ không chỉ không giúp ích cho quá trình hoạch định chính sách, mà còn có thể dẫn đến sự tự mãn nguy hiểm.
Chu Đông Gia
………………
Nguồn:
1. Tin Tức, Thông Tấn Xã Việt Nam. Đại hội XIV của Đảng: Học giả Mỹ đánh giá Đại hội mở ra một kỷ nguyên phát triển mới 22/01/2026 https://baotintuc.vn/the-gioi/dai-hoi-xiv-cua-dang-hoc-gia-my-danh-gia-dai-hoi-mo-ra-mot-ky-nguyen-phat-trien-moi-20260122210725113.htm.
2. Công Thương. Học giả Mỹ đánh giá Đại hội XIV của Đảng mở ra một kỷ nguyên phát triển mới 22/01/2026 https://tapchicongthuong.vn/hoc-gia-my-danh-gia-dai-hoi-xiv-cua-dang-mo-ra-mot-ky-nguyen-phat-trien-moi-410776.htm.
3. Dân Trí. Học giả Mỹ đánh giá Đại hội XIV của Đảng mở ra một kỷ nguyên phát triển mới 23/01/2026 https://dantri.com.vn/thoi-su/hoc-gia-my-danh-gia-dai-hoi-xiv-cua-dang-mo-ra-mot-ky-nguyen-phat-trien-moi-20260123023637946.htm.