Trung Quốc là nước có truyền thống về “Thâm cung bí sử”, những gì đang diễn ra hiện nay được mạng xã hội khắp nơi đưa tin, nhưng luôn có chú thích “tin không có kiểm chứng”. Vì vậy tôi xin giới thiệu một bài của Trần Tĩnh 陈静 đăng ngày 2/2/2026 trên trang看中国Vision Times), vì bài này dựa trên nguồn tin chính thống là《解放军报》Báo Giải Phóng Quân của Trung Quốc.
Trong thời điểm hỗn loạn trên chính trường Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ), ngôn từ không chỉ là công cụ tuyên truyền mà còn là tín hiệu báo hiệu cho các cuộc đấu tranh quyền lực. Sau vụ lùm xùm do việc sử dụng cụm từ “换羽重生” “thay lông tái sinh” trên tờ Báo Giải Phóng Quân, cơ quan ngôn luận của quân đội ĐCSTQ, vào ngày 25 tháng 1, tờ báo này lại tiếp tục đăng một bài báo trên trang nhất vào ngày 31 tháng 1, đặt cụm từ nhạy cảm này ở vị trí nổi bật.
Động thái bất thường này được các nhà quan sát chính trị sắc sảo nhìn nhận như hai “cuộc đảo chính văn chương” được lên kế hoạch tỉ mỉ, báo hiệu rằng thách thức đối với tổng tư lệnh trong quân đội đã chuyển từ những luồng ngầm sang một tuyên bố bán công khai.
Sau gần một tuần im lặng đáng sợ, vào ngày 31 tháng 1, Báo Giải Phóng Quân cuối cùng cũng đăng một bài báo trên trang nhất, bề ngoài là ủng hộ Tập Cận Bình. Tuy nhiên, bài báo tưởng chừng như trung thành này lại gài một quả mìn chính trị ngay trong đoạn đầu tiên: “Điều này (thanh trừng tướng quân) có ý nghĩa rất lớn trong việc thúc đẩy loại bỏ tận gốc những ảnh hưởng xấu trong Quân đội Nhân dân, và tạo điều kiện cho Quân đội trải qua quá trình thay lông tái sinh 换羽重生 hoàn toàn.”
Bốn từ này ngay lập tức gây ra sự báo động cao từ thế giới bên ngoài. Chỉ vài ngày trước đó, bốn từ này đã được hiểu là một thông điệp chính trị ám chỉ việc “thay thế Tập Cận Bình”. Nếu trường hợp đầu tiên có thể được coi là một “lỡ lời không cố ý”, thì việc một nhà bình luận của tờ báo quân sự lại đặt nó ở đoạn đầu nổi bật hơn, giữa lúc dư luận đang sôi sục và truyền thông nước ngoài đưa tin rộng rãi, rõ ràng không thể chỉ được giải thích là một sự trùng hợp ngẫu nhiên.
Các phương tiện truyền thông chính thức của ĐCSTQ nổi tiếng thế giới về hệ thống kiểm duyệt nghiêm ngặt, đặc biệt là các cơ quan ngôn luận chủ chốt như Báo Giải Phóng Quân, với các biên tập viên và bình luận viên sở hữu sự nhạy bén chính trị đặc biệt. Họ không thể nào không biết đến mối liên hệ giữa chữ “羽” (lông vũ) và Tập Cận Bình—Tập Cận Bình từng đến thăm Đài Loan dưới bí danh (白羽) (Lông trắng), và phần trên của chữ Hán truyền thống “习“(tập) chính là “羽“. Trong một thời kỳ nhạy cảm nhằm thanh trừng những ảnh hưởng độc hại, việc sử dụng lối chơi chữ ẩn dụ tinh tế đối với một nhân vật nhạy cảm như vậy chắc chắn là một tuyên bố chính trị “cố tình vi phạm pháp luật”.
Vào ngày 25 tháng 1, ngày mà các tướng quân đội Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập chính thức bị tuyên bố thất thế, Báo Giải Phóng Quân đã đăng một bài xã luận có tựa đề “Kiên quyết giành chiến thắng trong cuộc chiến quyết định, trường kỳ và toàn diện chống tham nhũng trong quân đội”. Bài báo này là nguồn gốc của thuyết “thay lông tái sinh”, và bố cục cũng như cách dùng từ của nó đầy rẫy những thủ pháp chính trị kỳ lạ: Nghệ thuật bố cục bất thường: Trong sáu đoạn văn, năm đoạn còn lại liên tục nhắc đến tên Tập Cận Bình hoặc “hệ thống trách nhiệm của Chủ tịch Quân ủy Trung ương” theo đúng chuẩn mực. Tuy nhiên, chỉ trong đoạn văn đề cập đến đặc điểm cốt lõi và sử dụng ngôn từ mạnh mẽ nhất – đoạn văn chứa thuyết ” thay lông tái sinh” – tên của Tập Cận Bình hoàn toàn biến mất.
Một sự phân tích chính trị rõ ràng: Bài báo nêu rõ: “Củng cố và làm sâu sắc thêm kết quả chỉnh đốn chính trị sẽ thúc đẩy sự hồi sinh của Quân đội Nhân dân và tạo động lực mạnh mẽ cho sự phát triển của một quân đội hùng mạnh.” Cách viết “hữu thực vô danh” này rất bất thường trong ngôn ngữ chính trị của ĐCSTQ. Thông điệp ngầm của nó là: để quân đội đạt được “sự hồi sinh” và “động lực”, điều kiện tiên quyết là phải có sự “thay lông”. Đây không còn đơn thuần là cuộc thanh trừng các tướng lĩnh cụ thể như Trương và Lưu, mà thông qua hành động “thay lông”, nó ngầm tuyên bố sự cần thiết của một sự thay đổi quyền lực tối cao.
Từ đoạn áp chót ngày 25 tháng 1 đến đoạn đầu tiên ngày 31 tháng 1, sự đẩy mạnh leo thang này cho thấy một thế lực bên trong tờ báo quân đội đang thử thách và thậm chí thách thức giới hạn của cấp cao nhất.
Tuy nhiên, có nhiều cách hiểu khác nhau về từ “thay lông tái sinh”. Thái Hạ viết trên tài khoản X của mình: “Cụm từ bốn chữ “thay lông tái sinh” đã trở nên rất phổ biến trong các bài báo quân sự. Tôi nghĩ các tờ báo quân sự không dám có ý đồ chống Tập Cận Bình ngầm nào, nhưng nó đã được hiểu ở nước ngoài như là sự tái sinh của Tập Cận Bình. Kỳ lạ thay, cứ 31 bài báo quân sự thì có 1 bài sử dụng bốn chữ này. “thay lông tái sinh” không phải thành ngữ Trung Quốc, mà là một cụm từ mới được tạo ra. Có lẽ đây là cách diễn đạt của Tập Cận Bình, và các bài báo quân sự phải sử dụng cho phù hợp. Thứ hai, có những thành ngữ có nghĩa đen tương tự với bốn chữ này, chẳng hạn như 凤凰涅盘 (PhượngHoàng Niết Bàn), 脱胎换骨 (thoát thai hoán cốt), 改弦更张 (thay đối hướng đi). Những người không có kiến thức văn hóa đương nhiên sẽ không nghĩ đến những thành ngữ này.”
Một chuyên gia truyền thông kỳ cựu khác phân tích: “Bài viết này được đăng trên tờ báo quân đội theo lệnh của Tập Cận Bình, bởi vì hiện tại không có tổng biên tập hay biên tập viên nào dám ám chỉ điều gì về Tập Cận Bình. Tập Cận Bình tin vào《推背图》(Thôi Bối Đồ) là một trong 7 cuốn sách tiên tri lớn nhất Trung Quốc), và trước đây ông từng bị Trương Hựu Hiệp vặt lông ‘lật tẩy’. Lần này, ông liên tục nhấn mạnh rằng sau khi hạ bệ Trương, ông sẽ ‘ thay lông tái sinh’.”
Nhà bình luận truyền thông Văn Duệ chỉ ra rằng đây là một ví dụ điển hình của “thủ thuật chơi chữ cao tay”. Mặc dù bài báo kết thúc bằng lời kêu gọi “Kiên quyết tuân lệnh Chủ tịch Tập, chịu trách nhiệm với Chủ tịch Tập và trấn an Chủ tịch Tập”, bản thân câu nói này đã đầy tính mỉa mai: nhấn mạnh “tuân lệnh” cho thấy nhiều người không tuân lệnh; nhấn mạnh “chịu trách nhiệm” cho thấy không ai chịu trách nhiệm; và nhấn mạnh “trấn an Chủ tịch Tập” chứng tỏ chính xác rằng Tập Cận Bình đang vô cùng bất an.
Tại sao một số người lại hiểu “thay lông” là “thay đổi Tập”?
Chữ Hán “习” (tập) trong dạng chữ cổ truyền thống được cấu tạo từ “羽” (lông vũ) và “白” (trắng) ghép lại, là chữ 習. Trong thuật bói toán chính trị truyền thống của Trung Quốc, việc chia tách chữ là một thủ thuật phổ biến để nói lời tiên tri và lời nguyền rủa. “换羽” (thay đổi lông vũ) trực tiếp ám chỉ việc thay thế một nửa chữ “习“, do đó làm lung lay tận gốc rễ của nó.
Dù sao đi nữa, việc tờ báo quân đội yêu cầu lực lượng vũ trang đưa ra tuyên bố ngày hôm qua cho thấy Tập Cận Bình thực sự đã thất bại trong việc lấy lòng quân đội, và những rạn nứt nội bộ trong quân đội ĐCSTQ không thể che giấu được nữa. Như bức tranh thứ 46 của trong sách《推背图》Thôi Bối Đồ đã dự đoán: “Vạn người có thể không chết, nhưng một người sẽ không thoát khỏi.”
Việc tờ báo quân đội liên tục nhắc đến “thay lông tái sinh”, ngay cả đó chỉ là suy nghĩ viển vông của Tập Cận Bình, đó cũng không phải là điềm lành. Nó dường như lặp lại lời tiên tri cổ xưa rằng: Muốn vạn người sống sót, có lẽ cái giá phải trả duy nhất là việc loại bỏ “chiếc lông vũ” quan trọng đó. Nếu Tập Cận Bình không ăn năn hối cải và sửa đổi hành động kịp thời, ông ta sẽ thực sự trở thành nhân vật bi kịch đó; thời gian dành cho ông ta đang cạn dần.
Lời bình: Chuyện nội bộ chính trị của những quốc gia do đảng cộng sản cầm quyền còn lại trên thế giới như Trung Quốc, Việt Nam, Triều Tiên, Cuba luôn luôn được giữ kín, hết sức bí mật đối với chính nhân dân của họ và trước thế giới. Trung Quốc lại càng kín kẽ hơn vì đây là một cường quốc mà mỗi xáo trộn trong nội bộ, mỗi sự bất ổn đều có tác động đến hơn 1, 4 tỷ dân và với quốc tế. Chính vì vậy, các thông tin chỉ là do rò rỉ, những lời đồn không kiểm chứng được, nhưng dù sao qua đó cũng cho thấy bên dưới bề mặt ổn định vững vàng như bàn thạch, hậu trường chính trị của ĐCSTQ luôn luôn có những cuộc thanh trừng đấu đá lẫn nhau giữa các cá nhân, phe nhóm… Và Tập Cận Bình, nhìn bên ngoài là một nhân vật có quyền lực tối thượng, với vị thế tưởng như không ai có thể chạm đến cũng chưa chắc là như vậy mà ông ta phải cảnh giác, đề phòng hàng ngày hàng giờ với chính các đồng chí của mình, chứ chưa nói đến nhân dân Trung Quốc.
Trần Lệ Bình
*Tựa do người dịch đặt.
*Nguồn:
https://m.secretchina.com/news/gb/2026/02/02/1094369.html