Sanae Takaichi, Nữ Thủ tướng Nhật Bản, Hình chụp năm 2025
Khi nữ Thủ tướng Takaichi tuyên bố giải tán Hạ viện, tổ chức cuộc tổng tuyển cử sau hơn 100 ngày nhậm chức, dư luận chung cho rằng bà đã đánh cược chính trị quá nguy hiểm khi muốn tìm kiếm sự kiểm soát đa số tại quốc hội để thực hiện các chính sách cải cách. Vì thế, cuộc bầu cử Hạ viện Nhật Bản vào ngày 8 tháng 2 tới đây, tuy là một sự kiện chính trị nội địa, nhưng nếu bà Takaichi giành hơn 300 ghế so với 198 ghế hiện nay tại Hạ viện, chắc chắn vai trò lãnh đạo của bà sẽ lên rất cao không chỉ trong nước Nhật mà đối với cộng đồng quốc tế.
Nhật Bản bước vào bầu cử trong bối cảnh kinh tế không dễ chịu: Lạm phát dai dẳng, đồng Yen (¥) yếu, tiêu dùng thận trọng, cải cách cấu trúc khó khăn. Cử tri hiểu rằng không một thủ tướng nào có thể đảo chiều kinh tế Nhật trong vài tháng. Vậy thì điều gì khiến cử tri Nhật Bản quan tâm?
Điều họ tìm kiếm là an ninh tâm lý, cảm giác rằng đất nước có một lãnh đạo không né tránh thực tế an ninh, không mơ hồ trước các rủi ro chiến lược, và không lùi bước trước những cưỡng ép. Ở điểm này, bà Takaichi đã “thu hút” sự quan tâm của đa số cử tri trẻ tuổi từ 20 đến 40 khi bà nói rất thẳng về Đài Loan, nói thẳng về Trung Quốc, và nói thẳng về liên minh với Mỹ. Trong một thế giới đầy nước đôi, sự thẳng thắn trở thành tài sản chính trị.
Nếu phải chỉ ra yếu tố quyết định nhất của chiến thắng, đó chính là thái độ thù địch công khai và dữ dội của Bắc Kinh. Các biện pháp cưỡng ép kinh tế – từ hạn chế đất hiếm, cảnh báo du lịch, cho tới công kích ngoại giao, nhưng đã không làm bà Takaichi “chùn tay.” Ngược lại, những đe dọa của Bắc Kinh đã tạo một hiệu ứng lo sợ của cử tri: Rằng sự mơ hồ chiến lược không còn bảo vệ được lợi ích quốc gia.
Khi Bắc Kinh đặt điều kiện “rút lại phát ngôn về Đài Loan” như tiền đề cho cải thiện quan hệ, thông điệp đã gửi đến Tokyo thật rõ ràng: Nhượng bộ không mua được ổn định. Trong lịch sử chính trị Nhật hiện đại, mỗi lần Trung Quốc dùng cưỡng ép, kết quả thường là dư luận Nhật cứng rắn hơn. Lần này cũng vậy, chỉ khác là cử tri có một lãnh đạo sẵn sàng đại diện cho lập trường đó.
Lập trường của Takaichi về Đài Loan không phải là lời hiếu chiến, mà là định vị lợi ích sống còn của Nhật Bản. Cử tri Nhật hiểu rằng an ninh Đài Loan gắn chặt với an ninh Nhật Bản – từ chuỗi đảo Nansei, tuyến hàng hải, cho tới uy tín của liên minh. Nói cách khác, Đài Loan là bài kiểm tra độ tin cậy của trật tự khu vực.
Việc bà Takaichi khẳng định lập trường sẵn sàng phối hợp với Hoa Kỳ để răn đe, không phải để gây chiến, đã giúp bà chuyển câu chuyện từ “đối đầu” sang “trách nhiệm.” Cử tri không muốn Nhật Bản dẫn đầu chiến tranh; họ muốn Nhật không bị kéo vào chiến tranh vì yếu thế hoặc mơ hồ.
Nhật Bản không phải siêu cường, và cử tri biết điều đó. Nhưng Nhật là cường quốc trung bình hàng đầu, với công nghệ, tài chính và uy tín chuẩn mực. Trong bối cảnh Mỹ–Trung làm mệt mỏi phần còn lại của thế giới, cử tri Nhật không tìm kiếm sự phô trương, mà tìm vai trò lãnh đạo chừng mực nhưng kiên định.
Chiến thắng của đảng Dân chủ Tự do LDP dưới thời nữ Thủ tướng Takaichi vì thế là một lựa chọn mang tính chiến lược. Đó là Nhật sẽ tự chủ hơn và trở thành chỗ dựa quan trọng cho các quốc gia ở Đông Á và Đông Nam Á, không để Bắc Kinh tiếp tục bắt nạt.
Có một số người gọi cuộc tuyển cử Hạ viện hiện nay của bà Takaichi là “canh bạc 100 ngày,” nhưng thực tế đã hiểu sai bản chất lá phiếu. Nếu những ai quan tâm đến bản chất “samurai” của cử tri Nhật Bản thì lá phiếu của họ không đánh cược vào thành tích ngắn hạn, mà là vào hướng đi tương lai của Nhật Bản. Thực tế, 100 ngày đầu của Takaichi chủ yếu là tín hiệu – và tín hiệu ấy nhất quán: An ninh trước, kinh tế theo sau; rõ ràng trước, mơ hồ sau.
Trong thời đại mà chính trị bị bào mòn bởi nước đôi, sự nhất quán có giá trị hơn các gói cải cách chưa chín. LDP thắng lớn vì cử tri tin rằng đường hướng đã được khóa và Trung Quốc, bằng cách phản ứng gay gắt, đã giúp khóa chặt sự lựa chọn đó.
Vì thế, cuộc bầu cử tại Nhật Bản đã gửi đi ba thông điệp vượt ra ngoài Tokyo:
Một là sự cưỡng ép kinh tế không bảo đảm kết quả chính trị. Trái lại, nó có thể phản tác dụng, củng cố phe cứng rắn trong các nền dân chủ.
Hai là cử tri mệt mỏi với mơ hồ chiến lược. Trong bất định, họ đã bày tỏ sự ủng hộ dành cho lãnh đạo dám nói rõ rủi ro và trách nhiệm.
Ba là trong vị trí cường quốc trung bình, Nhật Bản có thể định hình cuộc chơi, không bằng leo thang, mà bằng liên minh, chuẩn mực và tự chủ.
Đối với Mỹ, chiến thắng của Takaichi là sự ổn định với một đồng minh sẵn sàng gánh phần việc lớn hơn. Đối với Trung Quốc, đó là tín hiệu cho thấy áp lực sẽ không làm Tokyo lùi bước. Đối với khu vực, đó là điểm tựa trong một trật tự đang bị vũ khí hóa.
Tóm lại, với những tin tức thăm dò của các hãng thông tấn về cuộc bầu cử, đa số đều dự báo là đảng Dân chủ Tự do (LDP) sẽ thắng lớn. Kết quả này cho thấy là cử tri đã bỏ phiếu không phải cho phép màu, mà cho tư thế lãnh đạo của bà Takaichi để điều hướng Nhật Bản đứng vững giữa hai siêu cường bằng sự rõ ràng, liên minh và tự chủ.
Trong một thế giới mà ai cũng chán ngán xung đột Mỹ–Trung nhưng không thể tránh nó, cử tri Nhật chọn người dám đối diện. Và chính sự thù địch quá đà từ Bắc Kinh đã biến sự lựa chọn ấy thành đa số áp đảo.
Trung Điền*
* Trung Điền là nhà nghiên cứu về địa chính trị khu vực Á Châu trong hơn 30 năm qua. Chuyên viết các bài phân tích về tình hình Việt Nam và các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á và Đông Á.