Ngày 22 tháng 1 năm 2026, tại Davos, Thụy Sĩ, Tổng thống Zelensky đã có bài phát biểu được coi là một trong những phát ngôn gay gắt và đầy chiến lược nhất kể từ khi chiến tranh Nga-Ukraine bùng phát gần bốn năm trước.
Thời điểm này mang ý nghĩa đặc biệt. Ukraine đang trải qua một trong những mùa đông khắc nghiệt nhất trong nhiều năm, với hệ thống điện quốc gia bị tàn phá bởi các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của Nga. Hàng triệu người dân Ukraine phải co ro trong bóng tối và giá lạnh âm 20 độ C.
Zelensky mở đầu bài phát biểu bằng một phép ẩn dụ điện ảnh sắc bén – bộ phim “Groundhog Day” (Ngày Chuột Chũi) năm 1993 với Bill Murray, nơi nhân vật chính bị mắc kẹt trong vòng lặp thời gian, sống đi sống lại cùng một ngày. “Chỉ một năm trước, tại đây ở Davos, tôi kết thúc bài phát biểu với câu nói: ‘Châu Âu cần biết cách tự bảo vệ mình.’ Một năm đã trôi qua và không có gì thay đổi,” Zelensky tuyên bố với giọng điệu đầy thất vọng nhưng kiên định.
Hình ảnh “Groundhog Day” không chỉ là một lời chỉ trích đơn thuần mà là một bức tranh toàn cảnh về sự bất lực của châu Âu trước các thách thức địa chính trị. Trong khi người dân Ukraine tiếp tục chết trong bóng tối và giá lạnh, các diễn đàn như Davos vẫn chứng kiến những cuộc thảo luận triền miên mà thiếu hành động quyết đoán. “Mọi diễn đàn như thế này đều chứng minh điều đó,” Zelensky nhấn mạnh, ám chỉ khoảng cách giữa lời nói và hành động của các nhà lãnh đạo châu Âu.
Một trong những phát ngôn gây chấn động nhất của Zelensky là khi ông mô tả châu Âu: “Châu Âu vẫn cảm thấy mình là một vùng địa lý, lịch sử, một truyền thống, chứ không phải là một lực lượng chính trị thực sự, không phải là một cường quốc vĩ đại.” Ông tiếp tục với hình ảnh đầy ẩn dụ: “Thay vì trở thành một siêu cường toàn cầu thực sự, châu Âu vẫn là một kính vạn hoa đẹp nhưng phân mảnh của các cường quốc nhỏ và trung bình.”
Cụm từ “Kính vạn hoa đẹp nhưng phân mảnh” và “châu Âu không nên là một món salad của các cường quốc nhỏ và trung bình” phản ánh sự thất vọng sâu sắc về tình trạng chia rẽ nội bộ của châu Âu. Trong khi các quốc gia thành viên EU thường xuyên tranh cãi lẫn nhau về chính sách, Nga tiếp tục tấn công Ukraine mà không gặp phải phản ứng đủ mạnh.
Zelensky không ngần ngại chỉ trích cách châu Âu phản ứng trước cuộc khủng hoảng Greenland, khi Trump đe dọa sáp nhập lãnh thổ này của Đan Mạch. “Nếu bạn gửi 30 hoặc 40 binh sĩ tới Greenland, điều đó có ý nghĩa gì? Thông điệp gửi đi là gì? Thông điệp gửi tới Putin? Tới Trung Quốc? Và quan trọng hơn cả, thông điệp gửi tới Đan Mạch là gì?” ông hỏi gay gắt.
Theo Zelensky, việc gửi một lực lượng biểu tượng như vậy không chỉ không bảo vệ được gì mà còn gửi đi một tín hiệu về sự yếu đuối và thiếu quyết tâm. “Bạn hoặc tuyên bố rằng các căn cứ châu Âu sẽ bảo vệ khu vực khỏi Nga và Trung Quốc… hoặc bạn có nguy cơ không được coi trọng, bởi vì 30 hoặc 40 binh sĩ sẽ không bảo vệ được gì cả.”
Ông cảnh báo rằng châu Âu đang ở trong “chế độ Greenland” (Greenland mode) – nghĩa là luôn ở thế phản ứng, chờ đợi người khác hành động thay vì chủ động định hình sự kiện.
Một trong những điểm phê phán mạnh mẽ nhất là việc EU không tận dụng hiệu quả 300 tỷ euro tài sản Nga bị đóng băng. “Putin đã quản lý để ngăn chặn châu Âu,” Zelensky tuyên bố. “Chính Putin mới là người quyết định cách sử dụng tài sản Nga bị đóng băng. Khi đến lúc sử dụng tài sản để phòng thủ chống lại sự xâm lược của Nga, quyết định đã bị chặn lại.”
Mặc dù cảm ơn EU vì đã đóng băng tài sản vô thời hạn, Zelensky chỉ ra rằng châu Âu đã để Nga kiểm soát tình hình bằng cách không dám sử dụng những tài sản này để tài trợ cho nỗ lực phòng thủ của Ukraine. Đây là một nghịch lý đau đớn: tài sản của kẻ xâm lược bị đóng băng nhưng không thể được dùng để chống lại chính kẻ xâm lược đó.
Zelensky cũng đặt câu hỏi gay gắt về lý do Trump có thể “ngăn chặn các tàu từ đội tàu bóng tối và tịch thu dầu, nhưng châu Âu thì không”. Ông chỉ ra rằng Nga vẫn tiếp tục xuất khẩu dầu mỏ thông qua mạng lưới tàu chở dầu che giấu danh tính, vi phạm lệnh trừng phạt, và châu Âu chưa có hành động quyết đoán để chặn đứng nguồn thu này.
Điều đáng chú ý là ngay trong ngày phát biểu, Pháp đã hành động. Tổng thống Emmanuel Macron thông báo lực lượng hải quân Pháp, với sự hỗ trợ của Anh, đã chặn một trong những tàu chở dầu thuộc “đội tàu bóng tối” bị trừng phạt của Nga tại Địa Trung Hải. “Chúng tôi quyết tâm duy trì luật pháp quốc tế và đảm bảo thực thi hiệu quả các lệnh trừng phạt,” Macron tuyên bố. Zelensky đáp lại ngay lập tức: “Cảm ơn, Pháp! Cảm ơn Emmanuel Macron! Đây chính xác là loại quyết tâm cần thiết.”
Một điểm phê phán khác là việc Nga vẫn nhận được linh kiện từ châu Âu, Mỹ và Đài Loan để sản xuất tên lửa, mặc dù có lệnh cấm vận. Zelensky chỉ trích châu Âu không cắt đứt nguồn cung này, dẫn đến tình trạng Nga tiếp tục tấn công Ukraine, “cố làm cho người dân Ukraine chết cóng trong cái lạnh âm 20 độ C.”
Dù gay gắt với châu Âu, Zelensky thành thật thừa nhận vai trò không thể thay thế của Mỹ. “Không có bảo đảm an ninh nào hoạt động mà không có Hoa Kỳ,” ông nói rõ. “Sự hậu thuẫn của Trump là cần thiết.” Đây là một thừa nhận thực tế về cán cân quyền lực toàn cầu, cho dù châu Âu có muốn hay không.
Zelensky cũng chỉ ra rằng mọi nhà lãnh đạo châu Âu hiện đang tự hỏi liệu Mỹ có giúp họ trong trường hợp xảy ra xung đột hay không. Câu hỏi này đặc biệt cấp thiết khi ông cảnh báo: “Nếu Putin quyết định chiếm Lithuania hoặc tấn công Ba Lan, ai sẽ đáp trả? … Ngày mai bạn có thể phải bảo vệ lối sống của mình.”
Một trong những phát ngôn gây chú ý nhất là đánh giá của Zelensky về Trump: “Thay vì dẫn đầu trong việc bảo vệ tự do trên toàn thế giới, đặc biệt khi sự tập trung của Mỹ chuyển sang nơi khác, châu Âu trông có vẻ lạc lối khi cố thuyết phục tổng thống Mỹ thay đổi. Nhưng ông ấy sẽ không thay đổi. Tổng thống Trump yêu con người của mình. Và ông ấy nói rằng ông ấy yêu châu Âu, nhưng ông ấy sẽ không lắng nghe loại châu Âu này.”
Đây không phải là một lời chỉ trích Trump mà là một lời nhắc nhở thực tế rằng châu Âu không thể dựa vào việc thuyết phục Trump thay đổi chính sách. Thay vào đó, châu Âu phải tự mình mạnh mẽ hơn để Trump (và các tổng thống Mỹ tương lai) phải tính đến họ như một đối tác ngang tầm, không phải là những người cần được bảo vệ.
Zelensky mở rộng bài phát biểu ra ngoài Ukraine, sử dụng các ví dụ toàn cầu để minh họa mô hình của sự bất lực châu Âu:
Iran: “Đã có rất nhiều cuộc nói chuyện về các cuộc biểu tình ở Iran, nhưng chúng đã chìm trong máu. Thế giới đã không giúp đỡ đủ người dân Iran.” Ông chỉ trích châu Âu đã để chế độ Iran đàn áp các cuộc biểu tình một cách đẫm máu mà không có sự can thiệp hiệu quả, gửi đi thông điệp nguy hiểm: “Giết đủ người, và bạn vẫn giữ được quyền lực.”
Venezuela: Zelensky đối lập hành động của Trump, người đã dẫn dắt chiến dịch bắt giữ Maduro, với sự thụ động của châu Âu đối với Putin, người đã gây ra cuộc chiến lớn nhất ở châu Âu kể từ Thế chiến thứ II nhưng vẫn tự do.
Belarus: Ông nhắc lại việc châu Âu không hỗ trợ Belarus năm 2020, dẫn đến Nga triển khai tên lửa ở đó, đe dọa trực tiếp châu Âu.
Những ví dụ này không chỉ về Ukraine mà là một lời cảnh báo về trật tự thế giới mới, nơi sự thiếu hành động của châu Âu đang khuyến khích các nhà độc tài và làm xói mòn luật pháp quốc tế.
Zelensky kết thúc bài phát biểu với một thông điệp mạnh mẽ và khẩn thiết: “Không có cuộc thảo luận trí tuệ nào có khả năng ngăn chặn chiến tranh. Chúng ta cần hành động. Trật tự thế giới đến từ hành động.” Ông nhấn mạnh: “Chúng ta chỉ cần lòng can đảm để hành động. Không có hành động bây giờ, sẽ không có ngày mai. Hãy chấm dứt ngày Groundhog Day này.”
Thông điệp này được các đại biểu tại Davos đón nhận bằng tràng pháo tay đứng kéo dài. Dù một số báo chí châu Âu coi đây là “sự sỉ nhục công khai”, nhiều người khác thừa nhận đây là “lời nhắc nhở cần thiết” về sự yếu kém của châu Âu.